UEFI etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
UEFI etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

22 Ocak 2021 Cuma

UEFI Sistemlerde Ubuntu 20.04 ve Ubuntu 20.04.1 ile İlgili Kurulum ve Multi-Boot Problemleri

Windows’un yanında, çok yaygın kullanılan bir Linux dağıtımı olan Ubuntu (www.ubuntu.com) işletim sistemiyle hobi olarak uğraşıyorsanız veya Ubuntu’yu Windows yerine ana işletim sisteminiz olarak kullanıyorsanız, o zaman Ubuntu’nun 20.04 LTS ve 20.04.1 LTS (Long Term Support) sürümlerini baştan, yani sıfırdan, kurarken kurulumda bazı hatalarla karşılaşabilirsiniz.

Çoğu kimsenin aksine Ubuntu 20.04.1’i (yazının yazıldığı an itibarıyla en son LTS sürümü) deneme amaçlı olarak bir sanal makinaya (VM – Virtual Machine) değil de gerçek bir makinaya kurmaya karar verdim.

Ubuntu sürümlerini kurarken zamandan kazanmak için genelde NVIDIA ve AMD grafik kartları, bazı özel donanımların (Wi-fi, vb…) varolan sürücülerini de normal işletim sisteminin yanında kurulması seçeneği seçtim. Kurulumda %80-%90 civarında sıra bu özel donanım sürücülerine geldiğinde, Internet’ten başarıyla indirilmelerine rağmen, “apt-get” (ya da diğer adıyla “apt”) paket kurma uygulaması hata vererek, bütün kurulumun sonlandırılmasına yol açtı.

Yaptığım 2-3 baştan kurulum denemesinde de aynı sonuçla karşılaşınca, bu sefer www.ubuntu.com resmî web sitesindeki kurulumun dosyalarında hata olduğunu düşünerek, Ubuntu 20.04’ü kurup, ondan sonra 20.04.1’e kurulu işletim sistemi içinden güncellemeyi düşündüm, ama maalesef Ubuntu 20.04 sürümünde de kurulum esnasında aynı problem ile karşılaştım.

Ayrıca, şunu da belirtmek isterim ki, sanal makinalara yaptığım kurulumlarda, hiçbir şekilde bu problemlerle karşılaşmadım. Sanırım bunun sebebi de, NVIDIA ve AMD grafik kartı sürücülerinin zaten sanal makinaların içindeki sanal ekran kartları için geçerli olmamaları ve kurulmamalarıdır.

Ubuntu otomatik hata raporlayıcı ilginç şekilde bu hatanın Ubuntu resmî sitesinde bulunduğu belirtti ve ilgili hatanın sayfasına yöneltti. İyi haber şu ki, Ubuntu firması konudan haberdardı ve Ubuntu 20.04.2 sürümünde hatayı düzeltmek üzere çalışmalara başlamıştı bile.

Ubuntu 20.04.2 sürümü çıkana kadar, son denememde 20.04.1’i özel donanım sürücüleri olmadan / seçilmeden başarıyla kurmayı başardım. Daha sonra ise çalışan işletim sistemi içinden “additional drivers” uygulaması ile NVIDIA grafik kartı sürücülerini sisteme kolayca ekledim.

Bundan sonraki sorun ise, Harici USB 1TB’lık diske kurduğum, Ubuntu 20.04.1’in boot etmesiydi. Ubuntu, GRUB’ı (Grand Unified Bootloader) varsayılan olarak kurmuş, ayarlarını yapmış ve Windows’un olduğu “C:” diskine UEFI dosyalarını kayıt etmiş olmasına rağmen, GRUB düzgün çalışmıyordu. Açılışta komutları benim yazmam gereken bir ekran geliyor ve orada bekliyordu. GRUB’ın bana göre en büyük sorunu çok ince ayar istemesi ve en ufak bir değişiklikte ya da sorunda çalışmamasıydı.

Buna çare olarak, UEFI sistemlerde kurulumu çok kolay yapılabilen ve nedeyse hiç ayar gerektirmeyen REFIND (www.rodsbooks.com/refind/) uygulamasını buldum. REFIND’ı Ubuntu içinden kurduktan sonra, bilgisayarınızı her açtığınızda, sisteminizi hızlıca tarayarak kurulmuş olan işletim sistemlerinin yükleme dosyalarını buluyor ve bir grafik ekranında fare ya da klavye ile seçim yaparak yüklemenizi sağlıyor. GRUB’dan çok daha iyi olduğunu söyleyebilirim.

BIOS (Basic Input/Output System) ve UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) Nedir?

Söze ilk önce, BIOS (Basic Input/Output System) ve UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) nedir, birbirleri ile benzerlikleri ve farklılıkları nelerdir, anlatarak başlamak istiyorum.

BIOS, UEFI ile kıyaslandığında çok daha eskiye, 1980’lere, dayanan bir teknolojidir ve bu sebeple de bilinirliği çok daha fazladır. Halk arasında “BIOS’a girmek” ve/veya “BIOS’da ayar yapmak” gibi deyimler çok kullanılmakta ve duyulmaktadır.

Neredeyse 2005 yılında UEFI’nin ilk sürümünün bir standard olarak yayınlanmasından beri geçen zamanda, UEFI desteği gelişerek ve yaygınlaşarak günümüzde hemen hemen bütün bilgisayarlarda bulunabilmektedir.

Aslında son yıllarda satılan bilgisayarların büyük kısmında hem BIOS hem de UEFI desteği bulunmaktadır, ama önümüzdeki yıllarda BIOS desteğinin azalacağını, bu karşın UEFI desteğinin artacağını ve sonunda da BIOS desteğinin tamamen ortadan kalkacağını öngörebiliriz.

Aslen BIOS ve UEFI’nin ortak yanlarının, bilgisayar ilk açıldığında, bilgisayar içindeki donanım bileşenlerini tarayarak tespit etmek ve ilk kullanıma hazır hale getirmek olduğunu, söyleyebiliriz. Hem BIOS hem de UEFI yapıları, temelde aynı işlevleri sağlamakla yükümlüdürler. BIOS, 1980’lerden beri birçok alanda artık yetersiz kalan bir yapı haline dönüşmüşken, UEFI 2005’lerden itibaren onun yerini almak için hazırlanmıştır.

Günümüzdeki bilgisayarlarda hem BIOS hem de UEFI yapılarının bulunmasının sebebi, en geniş çapta, geriye doğru uyumlulukta (backward compatibility) gözetilerek, bütün yazılımların çalışmasının sağlanmak istenmesidir. BIOS desteği eski ve yeni işletim sistemleri tarafından hala sağlanırken, UEFI desteği ise nispeten yeni işletim sistemleri tarafından verilmektedir.